براساس مطالعات انجام شده زیستگاه گور ایرانی در دشت‌ها، تپه ماهورهای بیابانی و استپی ایران است. با وجود اینکه این زیستگاه‌ها بخش وسیعی از کشور ما را دربرگرفته اما متأسفانه به جز چند نقطه، گور در سایر مناطق منقرض شده است. گور‌ها از گیاهان مرتعی تغذیه می‌کنند و وابستگی زیادی به آب دارند با این همه  این حیوان خود را با سخت‌ترین شرایط زیستی وفق می‌دهد. هوشنگ ضیایی، کارشناس با سابقه محیط زیست، درباره منحصر به فرد بودن گور ایرانی در دنیا می‌گوید: برخی تحقیقات اخیر حاکی از آن است که گور ایرانی گونه‌ای به نام  Equus onager است که نمونه تیپ آن اولین بار در سال 1785 در اطراف قزوین گزارش شده است.

وی با اشاره به اینکه گور در فرهنگ ما جایگاه ویژه‌ای دارد، می‌افزاید: سرعت این حیوان به 70 کیلومتر در ساعت می‌رسد و در خانواده اسب و الاغ تندرو‌ترین و مقاوم‌ترین است. گور تا اواخر دهه 50 در بسیاری از مناطق استان‌های تهران، سمنان، خراسان، کرمان، یزد، اصفهان و فارس وجود داشت اما متأسفانه در سالهای اخیر به خاطر شکار غیرمجاز و تخریب زیستگاه‌ها، این حیوان فقط در منطقه حفاظت شده بهرام گور و پارک ملی توران زندگی می‌کند.

جمعیت گور

ضیایی خاطرنشان می‌سازد: بنا بر بررسی‌هایی که انجام داده‌ام جمعیت گور در منطقه بهرام‌گور و پارک ملی به‌ترتیب 250 و 150 راس است. این جمعیت در بهرام گور به همت ماموران علاقه‌مند، طی چند سال اخیر از 90 به 250 راس رسیده، اما در توران به‌علت اشغال زیستگاه توسط دام‌های مهاجر و شکار بی‌رویه سیر نزولی داشته است. در سال 1377 هم 4 راس گور در منطقه توران با کمند، زنده‌گیری و به منطقه گوراب در استان یزد منتقل شدند. شمار این 4 گور در حال حاضر به 33 راس افزایش یافته و قرار است در مناطق دیگر رهاسازی شوند.

این کارشناس حیات وحش درباره مهم‌ترین دلایل از بین رفتن گورها در مناطق خوش‌ییلاق و کویر تصریح می‌کند: در آذر ماه 1351،   11راس گور از منطقه توران زنده‌گیری و در دشت خونچه واقع در منطقه حفاظت‌شده خوش‌ییلاق رها شد و تعداد آنها به تدریج افزایش یافت، اما در سال‌های اخیر به‌علت اشغال منطقه توسط دامداران و چرای بی‌رویه، جمعیت آنها به‌شدت کاهش یافت. آخرین بازماندگان گور در این منطقه دو راس بود که این دو راس هم در سال 1384 به‌دست افراد متخلف که بعداً دستگیر شدند کشته شدند.

وی در باره سرنوشت 200گوری که در پارک ملی کویر زندگی می‌کردند، می‌گوید: تنها 3راس از این تعداد آخرین بار در سال 73 توسط اینجانب در منطقه چاه‌غرغره مشاهده شد و از آن تاریخ به بعد دیگر گزارشی مبنی بر مشاهده این حیوان در منطقه مذکور دریافت نشده است. گور‌های این منطقه در اثر شکار با موتور توسط نیزه‌های آهنی که به شکم و پهلوی آنها فرومی‌کردند از بین رفتند.

احیا و حفاظت

وقتی نظر ضیایی را درباره روش‌های حفاظت و احیای جمعیت گورها جویا می‌شویم، می‌گوید: با توجه به اینکه در حال حاضر سازمان محیط زیست در نظر دارد تعدادی از گور‌های منطقه گوراب یزد را به سایر مناطق کشور منتقل و رهاسازی کند، یادآوری نکاتی در مورد این‌گونه ارزشمند می‌تواند به حفظ جمعیت باقی مانده آن کمک کند. نخست اینکه تفاوت‌های ژنتیک بین گور‌های موجود در توران و منطقه بهرام‌گور تاکنون مشخص نشده است، بنابراین از انتقال گور‌هایی که مربوط به کلونی توران هستند به مناطقی مثل ابرقو و کرمان که با زیستگاه بهرام‌گور در ارتباط است باید خودداری شود.

نکته دیگر اینکه برای رها‌سازی‌ گورهای تکثیر شده در اسارت در یزد که شمار آنها اکنون به 30 راس رسیده و به‌علت افزایش جمعیت از میزان زادآوری آنها کاسته شده است، ضروری است این کار در مناطقی صورت گیرد که آخرین بازمانده‌های این گورها در آنجا وجود داشته‌اند. چاه غرغره در پارک ملی کویر از جمله این مناطق است اما اگر شرایط این مناطق مساعد نبود به پارک ملی توران که سرزمین اصلی آنهاست برگردانده شوند. در عین حال پیشنهاد می‌شود عواملی که باعث انقراض گورها در منطقه مورد نظر شده توسط کارشناسان بررسی و راهکارهای لازم ارائه شود.

شرایط انتقال گور

ضیایی معتقد است: برای انتقال گور برخی شرایط باید مناسب باشد مثلا تامین آب، جاده دسترسی و مهم‌تر از آن امنیت، پرسنل و تجهیزات کافی فراهم شود. برای مثال در پارک ملی کویر که حتی پاسگاه‌های قدیمی آن مامور کافی ندارد، همین تعداد اندک ماموران با آمدن گور‌ها مجبورند پاسگاه را تعطیل کرده و به مراقبت از آنها بپردازند!

رها‌سازی‌

این کارشناس با سابقه حیات‌وحش با تاکید بر اینکه زنده‌گیری، انتقال و رها‌سازی‌ حیوانات کار حساسی است و نیاز به دانش، تجربه و مهارت زیادی دارد، درخصوص زنده‌گیری گورها یادآور می‌شود: ضروری است هنگام زنده‌گیری اقداماتی از قبیل تهیه نمونه‌های خون، پارازیت‌های داخلی و خارجی علامت‌گذاری و نصب ردیاب روی برخی از گور‌ها که رهبری گله را برعهده دارند انجام شود. همچنین از آنجایی که هدف از انتقال گور‌ها رها‌سازی‌ آنها در محیط طبیعی به‌صورت وحشی است بنابراین به جای صرف هزینه زیاد برای فنس‌کشی بهتر است آنها را چند روزی در قرنطینه‌ای موقت نگه‌داری و سپس رها‌سازی‌ کنند. افزون براین، با توجه به اینکه گورها چند همسری هستند باید در زمان انتقال ترکیب جنسی و سنی آنها رعایت شود.

نکته دیگر اینکه، از آن جایی که گورهای تکثیر یافته در اسارت تجربه رویارویی با حیواناتی نظیر گرگ و پلنگ را ندارند بهتر است هنگام رها‌سازی‌، یکی از گورهای باتجربه که سابقه زندگی در طبیعت را داشته است با این گورها همراه باشد یا اینکه یک گور مسن که بتواند رهبری گروه را بر عهده بگیرد از توران زنده‌گیری و به همراه گور‌های بی‌تجربه در زیستگاه رها شود.

ضیایی درباره جایگاه گور در فرهنگ ایران زمین خاطرنشان می‌سازد گور سابقه و منزلت بارزی در تاریخ، فرهنگ و ادبیات ما دارد. در آثار هنری مثل مینیاتور، فرش و نقاشی نقوش زیادی از گور به چشم می‌خورد. نظامی چشمان زیبا را به چشم گور تشبیه می‌کند. در هفت پیکر، تاریخ بلعمی و شاهنامه نیز بارها وصف گور آمده:
همان رنگ خورشید دارد درست
سپهرش به زر آب گویی بشست
 یکی برکشیده خط از یال اوی
ز مشک سیه تا به‌دنبال اوی این اشعار نشان می‌دهد گور در گذشته‌های دور پراکندگی وسیعی در ایران داشته چنان که در جای دیگر فردوسی می‌گوید: بیابان سراسر همه گور دید!

آینده گور

ضیایی در پایان می‌گوید: گور یکی از حیواناتی است که اگر در مکانی مناسب رها شود و پس از رها‌سازی‌ کاملا تحت نظر و کنترل قرار گیرد می‌توان به بازگشت مجدد آن به طبیعت امیدوار بود. اما برای احیای گور باید شرایطی را که قبل از انقراض این حیوان در منطقه مورد نظر وجود داشته دوباره فراهم کرد که ازآن جمله می‌توان به انتخاب زیستگاه مناسب و ایجاد آرامش و امنیت اشاره کرد. همچنین باید در نظر داشت که اقدامات عجولانه و غیرکارشناسی نه‌تنها کمکی به حفاظت از این‌گونه نمی‌کند بلکه موجب اتلاف وقت، صرف هزینه و مشکلات بیشتر در آینده می‌شود.

منبع: همشهری آنلاین، پریسا خلف بیگی

گسترش بیابان ها «بزرگ ترین چالش زیست محیطی عصر» لقب گرفته است. کارشناسان می گویند از بین رفتن حاصلخیزی خاک و کاهش کیفیت خدمات حیاتی طبیعت به انسان ها، جهان را با تهدیدهای قریب الوقوعی روبه رو کرده است. کارشناسان برای مقابله با این تهدید پیشنهاد می کنند که خط مشی ها تقریباً در تمام سطوح دولت اصلاح شود. پروفسور «هانس فان گینکل» معاون دبیرکل سازمان ملل معتقد است اجرای سیاست های موثر و روش های کشاورزی پایدار برای جلوگیری از کاهش کیفیت اراضی خشک لازم و ضروری است. حدود 200 کارشناس از 25 کشور، اواخر سال گذشته پس از یک نگاه عمقی و ریشه یابی گسترش بیابان ها در الجزایر تحلیلی از این مشکل ارائه کردند. در این تحلیل از دولت ها مصرانه خواسته شده است تا بررسی فراگیر و رویکرد منجسم تر و هماهنگ تری را برای برخورد با گسترش بیابان ها، تغییرات اقلیمی، کاهش فقر و دیگر نگرانی های عمومی اتخاذ کنند. این تحلیل با برجسته ساختن ده ها مشکل و ناهماهنگی در زمینه سیاستگذاری در تمامی سطوح، اعلام می کند اکثر تصمیمات در زمینه مبارزه با گسترش بیابان ها به طور مجزا توسط بخش های مختلف دولت اتخاذ شده است و برخی از آنها نه تنها مفید نبود، بلکه نتایج منفی در بر داشته است. به گفته «فان گینکل»؛ «برخی نیروهای جهانی سازی در راستای تلاش برای کاستن از نابرابری اقتصادی و ریشه کن کردن فقر، باعث وخیم تر شدن مشکل گسترش بیابان ها می شوند، اما آنچه در این میان بزرگ ترین وحشت و نگرانی را از بی ثباتی بین المللی به وجود می آورد، مهاجرت دسته جمعی است.» حدود دو میلیارد نفر (به عبارتی یک سوم جمعیت جهان) قربانی بالقوه تاثیرات تدریجی گسترش بیابان هستند. گمان می رود ظرف 10 سال آینده حدود 50 میلیون نفر با خطر جابه جایی ناشی از گسترش شدید بیابان ها روبه رو شوند که این تعداد به اندازه جمعیت کشوری بزرگ مانند آفریقای جنوبی یا کره جنوبی است. مقابله با گسترش بیابان، یک بخش حیاتی و ضروری برای سازگار شدن با تغییرات اقلیمی و کاهش اتلاف تنوع زیستی جهان است. سازمان ملل در 10 سال گذشته تاکید کرده است که برای مقابله با گسترش بیابان ها، آیین نامه های بخش های مختلف دولت باید با یکدیگر ارتباط و هماهنگی داشته باشند. سازمان ملل مصرانه از دولت ها خواسته است مهاجرت های ناشی از مسائل زیست محیطی، عواقب اقتصادی و بوم شناسی آن را بهتر تعریف و درک کنند و برای به رسمیت شناختن قانونی آن و مساعدت به مهاجران زیست محیطی چارچوبی جهانی ایجاد کنند.

منبع:روزنامه  اعتماد

kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Subphylum: Vertebrata
Class: Mammalia

Subclass: Prototheria ،egg-laying mammals

 Order: Monotremata

Family: Tachyglossidae
Genus Tachyglossus ،short-beaked echidna

Genus Zaglossus ،long-beaked echidnas
Genus Megalibgwilia

این خانواده شامل دو جنس و چهار گونه است. Zaglossus (اکیدنه های پوزه بلند) در گینه نو یافت می شوند و Tachyglossus (اکیدنه های پوزه کوتاه) بومی استرالیاست. اکیدنه ها خارهایی دارندکه بدن آنها را می پوشانند. در هنگام دفاع خود را گرد می کنند و به یک توپ خاردار تبدیل می شوند. اکیدنه ها حفاران قدرتمندی هستند و می توانند خود را درون یک لانه فرو کنند یا خارهای خود را در زمین فرو کنند طوری که جابه جا کردنشان سخت شود.

عموماً اکیدنه ها زمین را برای غذا حفر می کنند که شامل مورچه ها، موریانه و . . . می شود. غذا با استفاده از گیرنده های الکتریکی که در پوزه وجود دارد، مکان یابی می شود. اکیدنه ها زبانی بلند و پوشیده از موکوس  چسبنده ای دارند که در شکار به آن ها کمک می کند. موکوس چسبنده توسط غدد بزاقی زیر آرواره ای بزرگ تولید میشود.

اکیدنه ها معمولاً حیوانات بزرگی هستند (تا kg16 برای Zaglossus). آنها پوزه های باریک و میله ای دارند که اصلاً شبیه به پلاتی پوس نیست. اسکلت آن ها بسیار قوی ساخته شده شاید برای سازگاری با ماهیچه های قوی که به حفاری کمک می کند. اکیدنه برعکس پلاتی پوس در همه پاها پنجه های بیلچه مانند بزرگ دارد. مهمیزها که در این جانور کاربرد خاص ندارند، بر روی قوزک پای همه نرها و ماده ها وجود دارند.

اکیدنه تنها یک تخم چرم مانند می گذارد که به مدت 7 تا 10 روز در کیسه نگهداری می شود تا وقتی که نوزادان از آن خارج شوند. نوزادان 6 تا 8 هفته در کیسه باقی می مانند تا وقتی که تیغ های آن ها سخت گردد.

آن ها دندان ندارند. اکیدنه های پوزه کوتاه از مورچه ها و موریانه و اکیدنه های پوزه بلند از لارو حشرات و کرم ها تغذیه می کنند.

اکیدنه های پوزه بلند خارهای کوچکی روی زبان دارند که در شکار به آن ها کمک می کند. اکیدنه های نر دارای آلت تناسلی 4 سر هستند که تنها دوتای آن ها در جفت گیری به کار می آید. دوسر دیگر رشدی ندارند و در اصطلاح خاموش می شوند. هر بار که حیوان جفتگیری می کند سرها عوض می شوند (یعنی هر بار با یک سر).

تاکسونومی

جنس Zaglossus:   

 شامل سه گونه موجود ، دو گونه منقرض شده است.
1) اکیدنه پوزه بلند غربی (Zaglossus bruijni) که درجنگل های مرتفع دیده می شود.
2) اکیدنه پوزه بلند (Zaglossus attenboroughi) که اخیراً شناخته شده و زیستگاه های مرتفع را ترجیح می دهد.
3) اکیدنه پوزه بلند شرقی (Zaglossus bartoni)
دو گونه فسیل شده شامل : Zaglossus robustus – Zaglossus hacketti

جنس Megalibgwilia : این جنس تنها در فسیل ها دیده می شود و شامل دو گونه است :
 Megalibgwilia ramsayi  از دوران پلسیتوسن (دوره چهارم زمین شناسی)

 Megalibgwilia ramsu از دوران میوسین.

kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Subphylum: Vertebrata
Class: Mammalia

Subclass: Prototheria ،egg-laying mammals

 Order: Monotremata

Family: Ornithorhynchidae
Genus: Ornithorhynchus

Species: Ornithorhynchus anatinus

محدوده جغرافیایی :

محدوده جغرافیایی Ornithorhynchus anatinus  محدود به مناطق استرالیای شرقی و تاسمانی است.

زیستگاه :

از ارتفاع 1000 متری تا عمق 5 متری

پلاتی پوس های منقار اردکی در رودخانه ها، مرداب ها، جویبارها زندگی می کنند. آنها مناطقی با سواحل شیب دار که شامل ریشه گیاهان، گیاهان معلق و نی زارها ست را ترجیح می دهند. رودخانه ها وجویبارها معمولاً کمتر از 5 متر عمق دارند.  شواهدی مبنی بر زندگی کردن آنها در زیستگاه های آبی با ارتفاع بیش از 1000 متر در دست است.

توصیف ظاهری :

وزن : بین 8/0 تا 5/2 کیلوگرم؛ بامیانگین kg 52/1

طول : بین mm 390 تا mm 600 ؛ با میانگین  465

میزان متابولیک پایه :

cm3 468 اکسیژن در ساعت (میانگین)

 پلاتی پوس منقار اردکی یکی از سه گونه مونوترم هاست. این گونه ها به خاطر تخم گذاری از دیگر پستانداران متمایزند. آن ها یک مجرا دارند که از طریق آن تخم گذاری می کنند و همچنین مواد زاید مایع و جامد را از طریق آن دفع می کنند. پلاتی پوس ها باریک و کشیده اند، رنگ خز آنها از قهوه ای تا قهوه ای تیره در سطح پشتی و قهوه ای تا نقره ای در سطح شکمی تغییر می کند. منقارهای شبیه به اردک و دم های مسطح و گسترده ای مانند سگ های آبی دارند.

سوراخ ها ها بینی روی سطح منقار جای گرفته و چشم ها و گوش های آن ها در دو طرف سر قرار دارد. دست ها و پاهای کوتاه دارند، کف پاهای عریان دارند. هر پا از 5 انگشت تشکیل شده که شامل یک ناخن پهن برای پاهای جلویی و پنجه های نوک تیز برای پاهای عقبی است.

نرها ازماده ها بزرگترند و دو غده سمی دارند که به مهمیزهای پاهای عقبی متصل است. ماده ها غده های شیری دارند اما پستان ندارند. نوزادان دندان شیری دارند در حالی که بزرگترها صفحه های کوبنده دارند. جوانترها کوچکتر از بزرگتر ها هستند.  بعد از زمستان میزان چربی بدن در آن ها کاهش می یابد.

تولید مثل یک بار در سال در اواخر زمستان یا پاییز، 1 تا 3 نوزاد، 17 روز دوره بارداری، 3 تا 4 ماه زمان از شیر گرفتن، زمان بلوغ جنسی 2 سال (برای ماده) و 5/1 سال برای نرها.

پلاتی پوس نر رفتارهای جفت گیری را از خود نشان می دهد اما جفت گیری بستگی به میل ماده دارد. جفت گیری فصلی است و با میزان جمعیت تفاوت می کند. نر و ماده پلاتی پوس یکدیگر را در هنگام شنا کردن لمس می کنند. نر دم ماده را با منقار خود می گیرد و اگر ماده میلی به جفت گیری نداشته باشد، سعی می کند با شنا کردن از دست نر فرار کند. اگر به جفت گیری رغبت داشته باشد، در کنار نر می ایستد و به نر اجازه می دهد تا دوباره دم او را بگیرد. سپس نر بدن خود را به دور ماده حلقه می کند طوری که دم نر زیر دم ماده قرار می گیرد. سپس نر دوباره حرکت می کند و موهای روی شانه ماده را با منقار خود گازمی گیرد.

درصد بیشتری از زخم های پوستی در نرها نسبت به ماده ها وجود دارد که می تواند نشان دهنده جنگ بین نرها در طی فصل جفت گیری باشد.

ماده های جوان تا 4 سالگی تولید مثل نمی کنند. پلاتی پوس های ماده لانه هایی می سازند که در آن از نوزادان محافظت و پرستاری می کنند. در طول دوره هایی که تا باز شدن تخم ها می انجامد، ماده با فشار دادن تخم ها به شکمش توسط دم به باز شدن آن ها کمک می کند. این دوره 6 تا 10 روز طول می کشد. پلاتی پوس منقار اردکی معمولاً 2 تا 3 تخم می گذارد.

طول عمر :

بیشترین طول عمر در طبیعت 12 سال

میانگین طول عمر در اسارت 6/22 سال

رفتار :

پلاتی پوس ها معمولاً منزوی و گوشه گیرند به خصوص نرها. اگر مناطق نرها با یکدیگر هم پوشانی داشته باشد، آن ها زمان گشت زنی خود را تغییر می دهند تا با هم برخورد نکنند.

محدوده خانه :

محدوده خانه بین 37/0 تا km 7 تغییر می کند. پلاتی پوس هایی که در جویبارها زندگی می کنند محدوده بزرگتری نسبت به پلاتی پوس هایی که در برکه یا آبگیر زندگی می کنند، دارند.

برقراری ارتباط :

پلاتی پوس ها صداهایی تولید می کنند اما نقش این صداها ناشناخته است.

عادات غذایی :

پلاتی پوس منقار اردکی در جویبارها و دریاچه ها از بی مهرگان آبزی استفاده می کند. آن ها همچنین میگو، تخم های ماهی و ماهی کوچک می خورند.

صیادی :

شکارچیان این جانور، انسان ها، روباه ها و سگ ها همچنین مارها، پرندگان شکارچی و مارماهیان بزرگ است.

نقش در اکوسیستم :

اطلاعات کمی در این باره وجود دارد. اگر چه با شکار بی مهرگان دریازی، نقش مهمی در زنجیره غذایی نهرها و جویبارها بازی می کنند.

اهمیت اقتصادی برای انسان : ماهی قزل آلا شکار می کند که یک منبع غذایی انسانی است. آن ها می توانند در صورت تحریک شدن با پوست زهرآلود خود به انسان صدمه بزنند. پلاتی پوس ها توسط تجار پوست شکار می شدند و از پوست آن ها کلاه، کفش و قالیچه می ساختند. اما در سال 1912 شکار پلاتی پوس ممنوع شد.

Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Subphylum: Vertebrata
Class: Mammalia

Subclass: Prototheria ،egg-laying mammals

 Order: Monotremata

مونوترم ها احتمالاً در گذشته در دوران مزوزوئیک از شاخه دیگری از پستانداران مشتق شده اند. آن ها معمولاً در زیر رده دیگری جدا از دیگر پستانداران به نام پروتوتریا (Prototheria) طبقه بندی می شوند. آن ها بسیاری از صفات اجداد خزنده خود را حفظ کرده اند (برای مثال یک کمربند سینه ای پیچیده ، تخم گذاری به جای حمل نوزادان در بدن و . . . ) جمجمه مونوترم در ظاهر تقریباً شبیه به پرندگان است با پوزه ای کشیده و ظاهر خارجی صاف. مونوترم های مدرن در سن بلوغ دندان ندارند؛ شکاف ها یا بندگاه ها (Suture) به سختی دیده می شوند؛ پوزه کشیده، منقار مانند و توسط یک نیام چرم مانند پوشیده شده است، استخوان اشکی وجود ندارد. البته مونوترم ها، چندین خصوصیت مهم پستانداران را نیز حفظ کرده اند مثل داشتن خز، قلب 4 حفره ای، یک استخوان دندانی منفرد، سه استخوان گوش میانی و قابلیت شیر دادن.

در جمجمه استخوان گونه ای، تحلیل پیدا کرده یا به کلی حذف شده است، استخوان آرواره پایین استخوانی باریک وقلمی است، زاویه فک پایین برخلاف کیسه داران از وسط انحنا ندارد، حلزون شنوایی وجود دارد و بیشتر دیواره جمجمه توسط استخوان گیجگاهی ساخته شده است. در سطوح پایین تر از جمجمه، اسکلت مونوترم ها همچنان بین دیگر پستانداران بی نظیر است. یک ترکیب جالب از صفات ابتدایی به ارث رسیده از تراپسیدها است که در هیچ پستاندار دیگری دیده نمی شود و تغییرات احتمالاً مربوط به عادت های لانه سازی مونرترم های مدرن است.

کمربندهای شانه ای آن ها پیچیده است و شامل اجزای استانداردی پستانداران مدرن     می باشد اما همچنین دارای عناصر جدایی شامل coracoid ، epicoracoid و interclavicle نیز می باشد.

کتف ساده و فاقد حفره supraspinous می باشد. کمربند شانه ای خیلی محکم تر از دیگر پستانداران به اسکلت متصل شده است. استخوان ران و استخوان بازو در هنگام راه رفتن جانور به سختی موازی نگه داشته می شوند که بیشتر شبیه به خزندگان مدرن است تا دیگر پستانداران. دنده ها روی مهره های گردن و سینه قرار دارند در حالی که در دیگر پستانداران مدرن، دنده ها محصور به ناحیه قفسه سینه ای است. یکی دیگر از ویژگی های جالب اسکلتی مونوترم ها وجود استخوان های بزرگ روشرمگاهی در ناحیه لگن است.  به نظر می رسد وجود استخوان های روشرمگاهی به داشتن کیسه مربوط باشد، اما این استخوان ها هم در جنس نر و هم در جنس ماده دیده می شوند.

این استخوان ها همچنین در تمام گونه های کیسه داران نیز دیده می شوند. امروزه به نظر می رسد استخوان های روشرمگاهی تحلیل رفته قسمتی از اسکلت تراپسیدها هستند که به اعضای آن گروه برای تحمل وزن نیمه تنه عقبی کمک می کند.

مونوترم ها اندوترمیک اند اما معمولاً میزان متابولیسم پایین دارند و دمای بدنی پایین تری نسبت به دیگر پستانداران دارند.

تخم های مونوترم ها کوچک (در حدود mm13 تا mm 15) بوده و توسط یک پوسته چرمی مانند پوشیده می شوند. تعداد تخم ها نیز بین 1 تا 3 بوده و در کیسه مادر جای می گیرند. تخم ها معمولاً زرده بزرگی دارند که در یک سمت تخم متمرکز شده است و بسیار شبیه به زرده تخم یک پرنده است. در پلاتی پوس تنها تخم دان چپ کاربردی است اما هر دو تخمدان در اکیدنه تولید تخم می کنند. همانند تخم پرندگان ، تخم های مونوترم ها خارج از بدن مادر نگهداری و تفریخ می شوند. باز شدن تخم ها 12 روز طول می کشد. نوزادان نیز با استفاده از یک دندان شیری از تخم خارج میشوند.

در اکیدنه نوزادان در یک کیسه حفاظت می شوند اما در پلاتی پوس اینگونه نیست. نوزادان از شیر حاصل از غدد شیری تغذیه می کنند؛ شیراز طریق پوست به داخل کیسه ترشح    می شود تا نوزادان از آن استفاده کنند. از شیرگرفته شدن بین 16 تا 20 هفته پس از تولد صورت می گیرد. همه مونوترم های نر مهمیزهایی بر روی مچ ها دارند که به نظر می رسد در جنگیدن و دفاع کردن استفاده می شود. در خانواده Ornithorhynchidae نزدیک مهمیزها غده هایی وجود دارند که سم ترشح می کند.

مونوترم ها محدود به گینه نو واسترالیا هستند، شواهد فسیلی کمی از آن ها در دسترس است. اولین فسیل های آن ها مربوط به اوایل کرتاسه است. یک فسیل از آرژانتین نشان  می دهد مونوترم ها در گذشته پراکندگی زیادتری داشتند.

--

--

خوشبختانه کسی به این استخوان دست نزده بود و به همین خاطر فاقد آلودگی با DNA انسان بود. دکتر پابو بیشتر از یک دهه بود که تلاش می‌کرد نمونه‌ای از سنگواره نئاندرتال‌ها را بیابد که علاوه بر داشتن DNA، از آلودگی مصون مانده باشد. متاسفانه اکثر نمونه‌های سنگواره به خاطر در دست گرفته شدن به DNA انسان آلوده می‌شوند. مثلا برخی دانشمندان ادعا می‌کردند که توانسته‌اند از استخوان‌های چند میلیون ساله دایناسورها، DNA استخراج کنند اما خیلی زود معلوم شد که DNAیی که به دست آورده بودند در واقع DNA افرادی بوده که استخوان‌ها را در دست گرفته بودند. اما کار دکتر پابو کاملا فرق داشت. او با رعایت حداکثر احتیاط این رشته را از بدنامی نجات داد تا DNA انسان یک‌بار دیگر به اشتباه تحلیل نشود.

گزارشی که از مجموع 18 مقاله مختلف جمع آوری شده نشان می دهد که انسان نسبت به سایر جانداران به خصوص دوزیستان یک "نوجوان نازپرورده" است که در دوره حیات خود موجب انقراض سریعتر این جانوران شده است. به گزارش خبرگزاری مهر، محققان دانشگاه ایالت سانفراسیسکو و دانشگاه کالیفرنیا در برکلی با جمع آوری 18 مقاله ای که در خصوص موقعیت اکوسیستمهای مختلف منتشر شده است نشان می دهد که انسان نسبت به سایر جانداران و درمقایسه با دنیا "یک نوجوان نازپرورده" است.

به گفته این محققان، انسان با رفتارهای غلط خود موجب شده است که دوره انقراضهای دسته جمعی سریعتر شود. در میان اصلی ترین قربانیان رفتار انسانها دوزیستان بیش از سایر گونه ها با تهدید مواجهند. به طوری که یک سوم از بیش از شش هزار گونه قورباغه و سمندر در معرض خطر جدی انقراض قرار دارند.
براساس گزارش ساینس دیلی، این دانشمندان در این خصوص توضیح دادند: "پیام کلی از طرف دوزیستان این است که ما زمان کمی برای دفع انقراض دسته جمعی داریم."
دوزیستان در میان قدیمی ترین ارگانیسمهای روی زمین قرار دارند که توانسته اند در طول چهار دوره انقراض دسته جمعی زنده بمانند اما اکنون به دلیل رفتارهای غلط انسان در مقابل تنوع زیستی گونه های جانوری در اکوسیستمهای مختلف، این حیوانات به شدت در معرض انقراض قرار گرفته اند.
این محققان در ادامه افزودند: "این ارگانیسم قدیمی که از انقراضهای گذشته جان سالم به در برده است دارد به ما می گوید که چقدر اشتباه می کنیم. ما انسانها باید صدای آنها را قبل از آنکه دیر شود بشنویم." یکی از مهمترین فاکتورهایی که تغییرات عمیقی در جمعیتهای جهانی دوزیستان ایجاد کرده یک بیماری عفونی جدید است که مسئول بی واسطه نابودی بیش از 200 گونه دوزیست است. این بزرگترین خطر تنوع زیستی است که تاکنون شناسایی شده است.
علت این عفونت نوعی قارچ آبی است که ماهیت آن هنوز شناخته نشده است و فقط دوزیستان را آلوده می کند و علت شیوع آن می تواند دستکاریهای اکوسیستمهای آبی باشد که به دست انسان انجام شده است.

منبع: خبرگزاری مهر

این درختچه در سواحل و مرداب های ساحلی مصر، عربستان و سواحل جنوب ایران دیده می شود. حرا، در ٨ منطقه حفاظت شده بین المللی ایران می روید که در این میان، جنگل های همیشه سبز دریایی حرا در حاشیه شمال غربی قشم، از زیباترین گردشگاه های خلیج فارس به شمار می آید. درختان حرا در قسمت های کم عمق کنار دریا و روی تپه های جزیره مانندی که هنگام پایین رفتن آب دریا از آن بیرون می ماند، قرار گرفته است.

عمق این مناطق از یک تا یک ونیم متر تجاوز نمی کند بنابراین جنگل هنگام بالاآمدن آب دریا در آب های نیلگون خلیج فارس به حالت شناور می ماند و با فروکش کردن آب دریا به مدت ٦ تا ٧ ساعت مانند جنگل های مناطق خشک نمایان می شود. مساحت کل جنگل های حرا ٧ هزار و ٥٠٠ هکتار و مساحت حوزه جزیره قشم ٢ هزار و ٤٠٠ هکتار تخمین زده شده است. جنگل های حرا در سواحل جنوبی ایران مهد انواع آبزیان، پرندگان و دوزیستان بوده است از پرندگان می توان به مرغ ماهیخوار، حواصیل، لک لک، پلیکان، مرغابی و مرغ دریایی و از آبزیان به خرچنگ، مار دریایی، شیلو، کلینگ (نوعی از صدف) و انواع مختلف قورباغه اشاره کرد. به همین دلیل جنگل های حرا در منطقه قشم به ٣ عنوان جهانی منطقه حفاظت شده بین المللی، ذخیره گاه زیست کره و تالاب بین المللی لقب گرفته است چرا که ٨٠درصد آبزیان خلیج فارس، دوره تخم ریزی خود را در این منطقه می گذرانند. جنگل حرا در داخل دریا و آب شور قرار دارد و این سازش با آب شور و شرایط نامناسب از حرا گیاهی استثنایی ساخته است. در همین راستا سرپرست ایستگاه اقیانوس شناسی بندرعباس با اشاره به ورود پساب ها و انواع آلودگی های فیزیکی و شیمیایی از صنایع مجاور سواحل به آب های حوزه خلیج فارس گفت: خطر نابودی، جنگل های حرا را تهدید می کند. به گزارش خبرگزاری فارس «مسعود محموداف» افزود: همچنین احداث جزایر مصنوعی در کشورهای جنوبی خلیج فارس، می تواند لطمات جبران ناپذیری به لحاظ علمی و بیولوژی به محیط زیست خلیج فارس وارد سازد. وی خاطرنشان ساخت: مرکز اقیانوس شناسی در سال ٧٠ زیرنظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و با همکاری سازمان فرهنگی و تربیتی یونسکو در زمینه تحقیق در شاخه های مختلف دریایی به عنوان پشتیبان و هماهنگ کننده مطالعات دریایی کار خود را آغاز کرد. وی از جمله وظایف این ایستگاه را پژوهش و آموزش در زمینه محیط زیست دریایی عنوان کرد و اظهار داشت: فعالیت های آموزشی ایستگاه اقیانوس شناسی با برگزاری کلاس های آموزشی تخصصی مرتبط با محیط های دریایی انجام می شود که این امر می تواند در تامین نیروهای متخصص کشور تاثیر به سزایی داشته باشد.

وی ادامه داد: توجه به پژوهش های علمی دریایی و رعایت نتایج پژوهش ها توسط کارخانه های صنعتی نزدیک دریا می تواند محیط زیست دریا را از خطرات احتمالی آلودگی های این کارخانه ها مصون نگه دارد. وی توجه به استانداردهای زیست محیطی دریا را از جمله عوامل کاهش دهنده آلودگی های دریایی عنوان کرد و افزود: تامین اعتبارات مالی ایستگاه اقیانوس شناسی بندرعباس می تواند در گسترش پژوهش ها و روند کار این ایستگاه نقش به سزایی داشته باشد.

منبع: خراسان

گنبد سلطانیه بزرگ‌ترین گنبد آجری جهان و مقبرهٔ اولجایتواست که نام خود را به سلطان محمد خدابنده تغییر داد و از آتار مهم دوره ایلخانیان به حساب می‌آید. این بنا مسجدی است بسیار زیبا از حیث معماری و تزیین و بزرگی در دنیا مشهور است. گنبد مزبور در پنج فرسخی سمت شرقی شهر زنجان در داخل باروی شهر قدیم سلطلانیه قرار گرفته و بنایی است هشت ضلعی که طول هر ضلع آن ۸۰ گز است. هشت مناره نیز در اطراف گنبد دارد. و قدیمی‌ترین گنبد دوپوش موجود در ایران است. رنگ گنبد آبی است. بر روی این اضلاع گنبد بلندی قرار گرفته که ارتفاع آنرا ۱۲۰ گز نوشته‌اند. در قسمت بالایی آن ساختمان دور تا دور اطاقها و غرفه‌ها ساخته‌اند. خود گنبد از کاشی‌های فیروزه‌‌ای رنگ پوشیده و سقف داخل اطاقهای بالا با گچ‌بری‌های و آجرهای رنگارنگ تزیین یافته است. در حاشیه طاقها آیات قرآنی واسماالله با خط جلی نوشته شده‌است. حکاکی‌هایی در آجرهای دیوارها و سقف‌های رنگین بنا نیز دیده می‌شود.
تزیینات و نحوه‌ی ساخت این مقبره در واقع نقطه‌ی عطفی در معماری آن دوران بوده به این شکل که سبکی جدید را در معماری به‌وجود آورده که از معماری سلجوقی منفک شده است. ساخت این گنبد در سال ۷۰۲ هجری قمری به دستور الجایتو در شهر سلطانیه، پایتخت آن زمان ایلخانیان آغاز شد و در سال ۷۱۲ هجری قمری به اتمام رسید.
بعضی از تاریخ نویسان نوشته اند سلطان محمد خدابنده این گنبد و بنای عظیم را بناکرد که اجساد ائمه اول و سوم شیعیان یعنی علی و حسین را از آرامگاهای خود به آنجا منتقل کند. ولی به علت خوابی که دید از این عمل منصرف شد.
دالان‌های تودرتویی در سردابه‌ی این بنا موجود است که حدس زده می‌شود برای اجرای مراسم خاصی به کار می‌رفته. حتا حدس می‌زنند که سلطان محمد خدابنده پس از مدتی از اسلام روی برگردانده و دوباره به اصل خود برگشته و شمن‌پرست شده و این دالان‌ها و فضاها برای اجرای مراسم مذهبی خاص پس از مرگ وی بوده است. البته جسد وی نیز به جای دفن در سردابه، در کوه‌های اطراف دفن شده است.
گنبد سلطانیه در شهر سلطانیه قرار دارد و در فهرست آثار میراث جهانی به ثبت رسیده‌است و شامل سه بخش اصلی ورودی، تربت‌خانه و سردابه است. گفته می‌شود در ساخت گنبد بزرگ شهر فلورانس از این گنبد الگوبرداری شده است. بنای این گنبد که بعد از گنبدهای سانتامارینا و ایاصوفیه سومین گنبد بزرگ دنیاست.

*مطالب از ویکی پدیا و تصاویر از خودم

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

در نخستین سرشماری انسانریخت‌ها که تاکنون در شمال کنگو انجام شده 73 هزار گوریل در منطقه ان‌توکو-پیکوندا و 52 هزار تای دیگر در ناحیه ان‌دوکی-لیکوآلا در این کشور یافته شد. جمعیت ان‌دوکی شامل گروهی ناشناخته متشکل از حدود 6 هزار گوریل است که در گروه‌های نزدیک به هم در مرداب‌های دورافتاده لاک‌تله زندگی می‌کنند. اما استوکس (E. Stokes)، ‌یکی از پژوهشگران اصلی این پروژه دوساله از طرف WCS، ‌می‌گوید «ما می‌دانستیم آنجا انسانریخت‌ها زندگی می‌کنند، ‌اما اصلا نمی‌دانستیم چندتا.» به گفته استوکس، ‌این گوریل‌ها به لطف دوری‌شان از محل زندگی انسان، ‌وجود زیستگاهی با غذای فراوان و دو دهه تلاش‌های حفاظتی در یکی از فقیرترین کشورهای جهان توانستند شکوفا شوند.

خجالتی اما فراوان
گوریل‌های جلگه‌ای از عموزاده‌های کوهی‌شان فراوان‌ترند. این جانوران در جنگل‌های استوایی و مرداب‌های آنگولا، ‌کامرون، ‌جمهوری آفریقای مرکزی، ‌کنگو، ‌جمهوری دموکراتیک کنگو، ‌گینه استوایی و گابون یافته می‌شوند. از آنجا که گوریل‌ها از انسان گریزان هستند، ‌شمردن آنها در طبیعت به طرز وحشتناکی دشوار است. پژوهشگران WCS برای برآورد جمعیت آنها به جای این کار از داده‌های مربوط به تعداد و کهنگی رختخواب‌های موقتی که گوریل‌ها از شاخ‌وبرگ‌ها درست می‌کنند، ‌استفاده کردند. محدوده زندگی هر گروه از گوریل‌های جلگه‌ای حدود 20 کیلومتر مربع است و این جانوران هر شب برای خوابیدن رختخوابی می‌سازند و صبح روز بعد آن را رها می‌کنند.
کار سرشماری شامل عبور از صدها کیلومتر برای شمارش این بسترها و سپس وارد کردن این داده‌ها در یک مدل ریاضی است که تعداد گوریل‌هایی که در یک منطقه مشخص زندگی می‌کنند را برآورد می‌کند. برای مثال در منطقه 28 هزار کیلومتر مربعی ان‌دوکی-لیکوآلا، ‌سرشماری بستر‌ها به برآورد تراکم جمعیت 65/1 گوریل در هر کیلومتر مربع رسید. این بدان معنا است که احتمالا 46200 گوریل جلگه‌ای غربی در این ناحیه که از غرب رودخانه سانگا تا مرز جمهوری آفریقای مرکزی گسترده است، ‌زندگی می‌کنند. 6 هزار گوریل دیگر ساکن مرداب‌های 1040 کیلومتر مربعی باتانگا در این منطقه هستند. این تالاب‌ها که انسان در بیش از نیمی از سال به آنها دسترسی ندارد، ‌در هر کیلومتر مربع پنج تا شش انسانریخت‌ را در خود جای داده‌اند.
استوکس می‌گوید «این بالاترین تراکمی است که تاکنون شاهد آن بوده‌ام.» و می‌افزاید که بر اساس این داده‌ها ان‌دوکی-لیکوآلا «بزرگ‌ترین پناهگاه باقی‌مانده» این زیرگونه است. استیون ساندرسون (S. Sanderson)، ‌رئیس WCS می‌گوید «این کشف نشان می‌دهد که حفاظت در جمهوری کنگو موثر واقع می‌شود.» تقریبا نیمی از منطقه ارزیابی‌شده در مناطق رسما حفاظت‌شده یا درون زمین‌های واگذارشده به شرکت‌های چوب‌بری قرار دارد که در آنها حمل‌ونقل جانوران حفاظت‌شده و جنگ‌افزار در جاده‌ها ممنوع است. پژوهشگران امیدوارند این سرشماری اخیر دولت کنگو را به تاسیس یک پارک ملی جدید در منطقه ان‌دوکی-لیکوآلا تشویق کند. نتایج این سرشماری در همایش بین‌المللی انجمن نخستی‌شناسی در ادینبورو در اسکاتلند ارائه شد و بعضی داده‌ها در یکی از شماره‌های آینده ژورنال حفاظتی Oryx چاپ خواهد شد.

مخاطرات شمارش انسانریخت‌ها
چندین کارشناس از یافته‌های این سرشماری با ترکیبی از هیجان و احتیاط برخورد می‌کنند. کریگ استانفورد (C. Stanford)، ‌از مرکز پژوهشی جین گودال در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی می‌گوید «اگر این ارقام سرشماری جدید گوریل‌ها در بررسی‌های بعدی تایید شود، ‌آن را باید هیجان‌انگیزترین خبر سال‌های اخیر در حوزه حفاظت از انسانریخت‌ها دانست. اما داده‌های حاصل از سرشماری بسترها به خاطر آنکه از روشی به روش دیگر تفاوت فاحشی نشان می‌دهد کلا بدنام است و به نظر من پیش از آنکه گمان کنیم جمعیت گوریل‌های شناخته‌شده جهان دوبرابر شده است، باید احتیاط کنیم.» داده‌های حاصل از شمارش بسترها از جمله عواملی بودند که در ارزیابی جمعیت سال 2007 از سوی IUCN به کار رفتند و بر اساس آن گوریل جلگه‌ای غربی در فهرست سرخ گونه‌های تهدیدشده این سازمان قرار گرفتند. بر اساس برآورد IUCN جمعیت گوریل‌ها در طول 25 سال گذشته بیش از 60 درصد کاهش یافته و دانشمندان آن پیش‌بینی کردند که با ورود هرچه عمیق‌تر ویروس مرگبار ابولا به زیستگاه‌هایشان جمعیت این انسانریخت‌ها ممکن است تا 50 هزار افت کند.
در خود گزارش نیز درباره قابل اعتماد بودن تکنیک شمارش بسترها اخطار داده شده: «مشکلات فنی تبدیل تراکم بستر این گوریل‌ها به برآورد تراکم انسانریخت‌ها مانع از ارزیابی دقیق فراوانی گوریل‌های منطقه می‌شود.» ارزیابی سال 2007 IUCN را پیتر والش (P. Walsh) از انستیتو انسان‌شناسی تکاملی ماکس پلانک در لایپزیگ آلمان انجام داد. او وقتی از یافته‌های WCS در شمال کنگو آگاه شد، ‌همان نگرانی‌ها را بازگو کرد. والش گفت «مسئله این نیست که من گمان می‌کنم این اعداد لزوما خیلی زیاد هستند. فقط آنکه من به مفروضات مدل‌های به‌کاررفته در برآورد اعتماد ندارم.»

اسرار طبیعت

جان آتس (J. Oates)، ‌استاد ممتاز کالج انسان‌شناسی هانتر در نیویورک، ‌به این نکته اشاره کرد که «دست‌کم این نکته روشن است که در شمال کنگو هنوز تعداد زیادی گوریل غربی زندگی می‌کنند.» اما او در این باره که آیا این پژوهش را باید علامت تغییر وضعیت حفاظتی انسانریخت‌های بزرگ دانست یا نه احتیاط کرد. علاوه بر نابودی زیستگاه و شکار، ‌در سال‌های اخیر ابولا زیستگاه‌های گوریل در مرز منطقه بررسی‌شده ان‌توکو-پیکوندا را درنوردیده و در پارک ملی اودزالا که به آنجا نزدیک است 60 درصد از این انسانریخت‌ها را کشته است. استوکس از WCS می‌گوید اگرچه در بررسی او «هیچ اثری از ابولا در ان‌توکو-پیکوندا پیدا نشد، ‌اما اعتقاد کلی ما آن است که ابولا در هر زمانی و در هر جایی می‌تواند وارد شود.» و با توجه به نرخ 90 درصدی مرگ‌ومیر در میان گوریل‌های آلوده، ‌به نظر استوکس تا جایی که ممکن است باید از این جانوران حفاظت کرد. ریچارد برگل (R. Bergl)، ‌مسوول واحد پژوهش باغ‌وحش کارولینای شمالی، ‌معتقد است در مجموع یافته‌های WCS ثابت می‌کنند سیاره ما با آنکه به دقت مشاهده شده هنوز اسرار زیست‌شناختی‌اش را دارد. او می‌گوید «خارق‌العاده است که در این روز و روزگار هنوز می‌توان جمعیتی متشکل از صد هزار گوریل یا بیشتر وجود داشته باشد که اساسا برای علم ناشناخته بودند.»

منبع: کارگزاران به نقل از  National Geographic, Aug. 5, 2008 ترجمه کاوه فیص الهی

منبع: آفتاب یزد